Among Tuwuh: Gladhèn Nyêkar Macapat

Among Tuwuh: Gladhèn Nyêkar Macapat

"Among Tuwuh" adalah filosofi mendalam dalam tradisi macapat Gunungkidul, yang menggambarkan perjalanan hidup seperti pertumbuhan benih hingga berbuah. Melalui Maskumambang dan Mijil, tradisi ini mengajarkan harmoni manusia dengan alam dan kebijaksanaan dalam kehidupan.
Nasionalisasi Nama-nama Wilayah di Gunungkidul

Nasionalisasi Nama-nama Wilayah di Gunungkidul

Nasionalisasi nama-nama wilayah di Gunungkidul mencerminkan peralihan dari bahasa Jawa ke bahasa Indonesia. Fenomena ini menarik untuk dikaji dari aspek linguistik dan sejarah. Salah satu contohnya adalah Wonosari, yang berakar dari kata Jawa {wana} dan {sari}. Namun, apakah perubahan ini sepenuhnya benar atau justru mengaburkan identitas bahasa lokal? Simak analisis selengkapnya di artikel ini.
Jamasan dan Tembang Pocung

Jamasan dan Tembang Pocung

Jamasan adalah ritual penyucian pusaka dalam budaya Jawa yang mencerminkan penghormatan terhadap warisan leluhur. Disertai Tembang Pocung, tradisi ini memiliki makna spiritual yang mendalam.
Wreksan lan Langse

Wreksan lan Langse

Wreksa iku uwit gedhe. Lumrah sinebut kayu, utawa kayon, sinambungake karo kayon utawa gunungan ing wayang purwa. Tumrap para kawula tani kaya ing Gunungkidul kene, sawijining wewengkon ana kang dimungguhi wreksa-wreksa agung, dene wreksa-wreksa iki gayut karo mulabuka dhusun utawa dhesa lan cikal-bakal utawa cakal-bakal kang ing purwakala babad alas mangun adeging kulawangsa utawa kulawarga. Wreksa kang mangkene iki lumrah katengeran “wreksan” utawa ing pacelathon padinan karan “resan”.
Dhandhanggula “Palakrama”

Dhandhanggula “Palakrama”

Ing purwaning kandha, sawijining pala (woh) kaandhut ing udara utawa wetenging bantala, iya kisma utawa bumi (lebu semi), lir mas-masan kang kumambang, tinali klawan pusering ibu. Si Pala banjur umijil, ngereh rumaja gambuh diwasa. Nggembol smara ing anggane, si pala nindakake dhaup ageng, swasana manis arum, yeku palakrama klawan gregeding lemah lan dayane Hyang Surya, nglairake palabumi awujud uwoh. Pala utawa uwoh manjalma winih utawa wiji, wijining palabumi (palawiji, palawija, palapendhem, palasampar, palagantung, pala(h)usada, palakirna,...), katandur-katanem rikala palakramaning jagad kang ndhandhanggula.